Хэн нэгнийг аюул руу нь буцаахгүй байх алтан зарчим буюу “Non-refoulement” гэж юу вэ?
Таны гэрт түймэр гарч, амь гарч чадахгүй болохдоо та хөршийнхөө хаалгыг тогшин тусламж гуйв. Гэтэл хөрш тань “Манайд чамд зориулсан өрөө байхгүй” гээд таныг шатаж буй гэр лүү буцаагаад түлхчихвэл ямар санагдах вэ? Энэ нь дээрэнгүй төдийгүй хүний амь насыг үл тоосон хэрэг болно.
Амьдрал дээр улс төрийн хэлмэгдүүлэлт, дайн тулаан, эрүүдэн шүүлтээс зугтан амь аврагдахаар өөр орны хилээр давж ирсэн хүмүүст яг ийм зүйл тохиолдохоос сэргийлдэг олон улсын хүний эрхийн хамгийн суурь, чухал дүрэм байдаг. Түүнийг олон улсын эрх зүйд Non-refoulement (Буцаан олгохгүй байх зарчим) гэж нэрлэдэг.
Энгийнээр хэлбэл: “Амь нас, эрүүл мэнд, эрх чөлөөнд нь бодит аюул заналхийлж буй газарт нь хүнийг албадан буцааж болохгүй” гэсэн дүрэм юм.
Тухайн хүн ямар үндэстэн, ямар шашин шүтлэгтэй, эсвэл тухайн газарт хууль ёсны визтэй ирсэн үү, хууль бусаар хил давсан уу гэдгээс үл хамааран:
Эх орондоо буцвал шоронд орж, эрүүдэн шүүлгэх аюултай бол,
Улс төрийн үзэл бодлоосоо болж амь нас нь дээсэн дөрөөн дээр байгаа бол,
Цаазаар авахуулах эсвэл хүнлэг бусаар шийтгүүлэх эрсдэлтэй бол
улс орнууд тэдгээр хүмүүсийг “Аюулгүй” гэдэг нь нотлогдох хүртэл албадан гаргахыг хориглодог.
Яагаад заавал ийм дүрэм хэрэгтэй гэж?
Амь нас аврах: Дэлхийн II дайны үеэр олон мянган еврей хүмүүсийг эх оронд нь буцаан явуулснаар тэд нацистуудын гарт амь үрэгдсэн гашуун түүх бий. Тиймээс дахин ийм алдаа гаргахгүйн тулд энэ зарчмыг гаргасан юм.
Хүний суурь эрхийг хамгаалах: Хүн бүр хаана ч байсан аюулгүй амьдрах, эрүүдэн шүүлтээс ангид байх эрхтэй.
Хүмүүнлэг нийгмийг цогцлоох: Энэрэнгүй, иргэншсэн нийгмийн нэг чухал илэрхийлэл бол аюулд орсон нэгэндээ туслах явдал юм.
Дэлхийн олон орнууд энэ зарчмыг хуулиндаа тусгасан байдаг. Хил дээр ирсэн хүн бүрийн асуудлыг шүүхээр заавал хэлэлцэж, “Буцвал аюултай юу?” гэдгийг шалгадаг. Хэрэв үнэхээр аюултай нь нотлогдвол тэдэнд орогнол олгодог.
Монгол улсын хувьд үндсэн хуулиндаа улс төрийн үзэл бодлоороо хавчигдсан харийн иргэнд орогнол олгож болох тухай тусгасан байдаг. Мөн олон улсын Эрүүдэн шүүхийн эсрэг конвенцод нэгдэн орсон тул хэнийг ч амьд насанд нь аюултай орон руу нь буцаахгүй байх үүргийг олон улсын өмнө хүлээсэн байдаг юм.
Дүгнээд хэлбэл “Буцаан олгохгүй байх” зарчим нь хүний амь насыг хамгаалж, нэгэндээ туслахыг олон улс орнуудад хуульчлан заасан үүрэг хариуцлага юм. Энэ нь шууд өөрийн улсын иргэн болгоно гэсэн үг биш, харин тухайн хүнийг аюул руу түлхэж болохгүй гэсэн энгийн бөгөөд хүмүүнлэгийн дүрэм юм.
Эх сурвалж:
UNHCR (1997). UNHCR note on the principle of non-refoulement. Refworld.https://www.refworld.org/policy/legalguidance/unhcr/1997/36258
UNHCR. (2010). Submission by the United Nations High Commissioner for Refugees for the Office of the High Commissioner for Human Rights’ Compilation Report: Universal Periodic Review: Mongolia (9th session). OHCHR. https://www.ohchr.org/sites/default/files/lib-docs/HRBodies/UPR/Documents/session9/MN/UNHCR_HighCommissionerforRefugees_1.pdf?utm_source=copilot.com
