“BORDER DEFENSE 2026” БА ДҮРВЭГЧДИЙН ЭРХ ЗҮЙН БАЙДАЛ
Ямар нэгэн улс орны үндэсний аюулгүй байдлын нэг чухал хэсэг бол хилийн халдашгүй дархан байдал юм. Гэвч хил хамгаалалт нь зөвхөн цэрэг, зэвсгийн хүчээр хязгаарлагдахгүй бөгөөд олон улсын хүмүүнлэгийн эрх зүй, хүний эрхийн хэм хэмжээтэй нягт уялдаж байдаг.
“Border Defense 2026” гэж юу вэ?
“Border Defense” (Хилийн хамгаалалтын хамтын ажиллагаа 2026) нь БНХАУ, ОХУ болон Монгол Улсын хилийн цэргийн байгууллагуудын хамтарсан тактикийн сургуулилт юм. Энэхүү сургуулилт нь анх 2025 онд эхэлсэн бөгөөд энэ онд буюу 2026 оны 9 дүгээр сарын 2-ноос 3-ны өдрүүдэд БНХАУ-ын Өвөр Монголын Манжуур хот орчимд буюу гурван улсын хилийн заагт болж өнгөрлөө.
Үйл ажиллагааны зорилго
Сургуулилтын гол зорилго нь хилийн бүс нутагт үйл ажиллагаа явуулж буй хил дамнасан гэмт хэргийн бүлэглэл, террористууд, зэвсэгт этгээдүүдийг илрүүлэх, саатуулах явдал юм. Энэ жилийн хувьд дрон, хиймэл оюун ухаанд суурилсан хяналтын камер, хуягт техник ашиглан гэмт хэрэгтнүүдийг бүслэн барих, улмаар хөрш орнуудын хууль сахиулагчид сэжигтнийг хуулийн дагуу харилцан шилжүүлэн өгөх тактикийг бодитоор туршсан байна.
Бичиг баримтгүйгээр хил нэвтэрсэн хүмүүст ямар арга хэмжээ авдаг вэ?
Монгол Улсын хилээр ямар ч бичиг баримтгүй, эсвэл хуурамч бичиг баримттайгаар, шалган нэвтрүүлэх боомтоос гадуур орж ирсэн хүнийг шууд “дүрвэгч” эсвэл шууд “гэмт хэрэгтэн” гэж дүгнэдэггүй.
Саатуулах ба тусгаарлах: Хамгийн эхэнд хилийн цэргийн ангид болон Гадаадын иргэн, харьяатын газар (ГИХГ) тухайн иргэнийг саатуулж, нийгэм болон үндэсний аюулгүй байдалд эрсдэл учруулахаас сэргийлэн түр тусгаарлана.
Нөхцөл байдлыг тогтоох: Тухайн хүн хэн болох, ямар зорилгоор хил зөрчсөн болохыг тогтоох мөрдөн шалгах ажиллагаа явагдана. Хэрэв эдийн засгийн зорилгоор хууль бусаар орж ирсэн, эсвэл эрүүгийн гэмт хэрэг хийгээд зугтсан нь нотлогдвол хөрш орнуудтай байгуулсан “Хилийн дэглэмийн гэрээ”-ний дагуу албадан буцаах арга хэмжээ авдаг.
Хилээр орж ирж байгаа дүрвэгчдэд ямар нэг хор хөнөөл учрах уу?
“Border Defense 2026” сургуулилт нь улс төрийн хавчлага, дайн тулаанаас зугтаж яваа энгийн дүрвэгчдэд ямар ч хор нөлөөгүй бөгөөд тэдний эсрэг чиглээгүй. Учир нь энэхүү сургуулилт нь терроризм, зэвсэгт зөрчил, хар тамхи зөөвөрлөгчид зэрэг өндөр эрсдэлтэй гэмт хэрэгтнүүдэд чиглэсэн ажиллагаа юм.
Монгол Улс олон улсын конвенцод нэгдсэний хувьд “Non-Refoulement” буюу албадан буцаахгүй байх хүмүүнлэгийн зарчмыг чанд баримталдаг бөгөөд амь нас нь аюулд байгаа хүнийг зэвсэгт бүлэглэлийн гишүүдтэй адилтган үздэггүй.
Тэгвэл дүрвэгч мөн эсэх нь батлагдах хүртэл ямар арга хэмжээ авдаг вэ?
Хэрэв хил даван орж ирсэн хүн “Миний амь насанд аюул учирсан тул Монгол Улсаас олон улсын хамгаалалт, орогнол хүсэж байна” гэж мэдүүлбэл үйл явц дараах байдлаар өрнөнө:
Аюулгүй байдлыг хангах: Тухайн хүнийг эрүүгийн гэмт хэрэгтнүүдтэй хамт шоронд хорьдоггүй. Үүний оронд хүний эрхийн шаардлага хангасан тусгай байранд, эсвэл аюулгүй байдлыг нь хангасан нөхцөлд түр хугацаагаар байрлуулна.
Олон улсын байгууллагатай хамтрах: Монгол Улсад дүрвэгчийн статус олгох дотоодын нарийвчилсан хууль байдаггүй. Тиймээс Монголын Засгийн газар нэн даруй НҮБ-ын Дүрвэгчдийн асуудал эрхэлсэн Дээд комиссарын газар (UNHCR)-т мэдэгддэг.
Хянан шийдвэрлэх үйл явц: НҮБДАЭДКГ-ын төлөөлөгчид тухайн хүнтэй уулзаж, үнэхээр дүрвэгч мөн эсэхийг нь үнэлж тогтооно. Энэхүү үнэлгээний хугацаанд тухайн иргэнийг эх орон руу нь хэзээ ч албадан буцаадаггүй.
Гуравдагч улс руу шилжүүлэх: Дүрвэгч мөн болох нь батлагдвал, НҮБ-ын шугамаар тухайн хүнийг аюулгүй гуравдагч улс руу (Өмнөд Солонгос, АНУ, Европын орнууд г.м) шилжүүлэн суурьшуулах хүртэл Монгол Улс түр хугацаанд нутаг дэвсгэр дээрээ аюулгүй байлгах үүрэг хүлээдэг.
Дүгнэлт
Хил хамгаалалт гэдэг нь аливаа улс үндэстний тусгаар тогтнолын баталгаа юм. “Border Defense 2026” сургуулилт нь Монгол Улс хилээр орж ирэх аливаа зэвсэглэсэн аюул заналхийллээс ард иргэдээ хамгаалах чадавхтайг харуулж байна. Үүний зэрэгцээ, Монгол Улс нь хүмүүнлэг, ардчилсан нийгмийнхээ үнэт зүйлийг сахин хамгаалж, тусламж хэрэгтэй байгаа дүрвэгчдийг олон улсын зарчмын дагуу НҮБ-тай хамтран хамгаалж, хүний эрхийг дээдлэх үүргээ биелүүлсээр байна.
Ашигласан эх сурвалжууд:
Xinhua. (2026, September 2). China, Russia, Mongolia to hold joint border defense exercise. www.china.org.cn/2026-09/02/content
China-Russia-Mongolia joint border defense exercise deepens cooperation. (2026, September 15). Bastille Post Global. https://www.bastillepost.com/global/article/6156410-china-russia-mongolia-joint-border-defense-exercise-deepens-cooperation
Border Defense Cooperation 2025 joint exercise concludes. (2025, September 11). China Military Online. eng.chinamil.com.cn/2025xb/M_251449/V_251467/16409063.html
United Nations High Commissioner for Refugees. The 1951 Refugee Convention. https://www.unhcr.org/about-unhcr/overview/1951-refugee-convention
United Nations High Commissioner for Refugees. Refugee status determination. https://www.unhcr.org/what-we-do/protect-human-rights/protection/refugee-status-determination
United Nations High Commissioner for Refugees. (2025, August 18). Constitution of Mongolia (as amended up to 2022). Rights Mapping and Analysis Platform.https://rimap.unhcr.org/node/
Даваасамбуу, Т. (2026, 9 дүгээр сарын 3). ТАСС:Хятад, Орос, Монгол улс “Хилийн хамгаалалтын хамтын ажиллагаа-2026” сургуулилалтыг зохион байгуулна. https://tug.mn/p/show/66689

