АНУ болон Төв Азийн таван улс (Казахстан, Киргизстан, Тажикистан, Түркменистан, Узбекистан) хоорондын эдийн засаг, аюулгүй байдал, дэд бүтцийг дэмжих хамтын ажиллагааг “C5+1” гэж нэрлэх болсон. Анх 2015 онд Узбекистаны Самарканд хотод болсон Гадаад хэргийн сайд нарын уулзалтаар суурь нь тавигдсанаар энэхүү таван улс улам бүр үнэ цэнтэй бүс нутагт тооцогдох болсон. ОХУ-ын түүхэн нөлөөний бүс , БНХАУ-ын эдийн засгийн “Бүс ба Зам” санаачилгын гол зангилаа байсаар ирсэн энэ бүс нутаг руу АНУ дипломат болон эдийн засгийн сонирхлоо эрс идэвхжүүлж эхэлсэн юм. Үүний хамгийн тод илрэл нь АНУ болон Төв Азийн орнуудын хамтын ажиллагааны “C5+1” хамтрал бөгөөд сүүлийн жилүүдэд, ялангуяа Украин-Оросын мөргөлдөөнөөс хойш энэхүү бүлгэмийн уулзалт, хэлэлцээрүүд дээд түвшинд шилжиж, стратегийн тэлэлт хийсээр байна.
АНУ-ын зүгээс Төв Азийн орнуудад эдийн засгийн дэмжлэг үзүүлж, урт хугацааны түншлэл тогтоохыг эрмэлзэж буйн цаана хэд хэдэн чухал ашиг сонирхол бий. Нэгдүгээрт, тус бүс нутагт Орос, Хятад хоёрын дангаар ноёрхох нөлөөг сулруулж, геополитикийн тэнцвэрийг хадгалахыг зорьж байна. Хоёрдугаарт, барууны орнуудаас ОХУ-д тавьсан эдийн засгийн хориг арга хэмжээнүүдийг Төв Азийн орнуудаар дамжуулан тойрч гарах сувгийг хаах, хяналтыг чангатгах нь АНУ-ын ойрын хугацааны гол зорилго юм. Үүнээс гадна орчин үеийн өндөр технологи, цөмийн эрчим хүчний салбарт амин чухал үүрэгтэй уран болон газрын ховор элементийн асар их нөөц тус улсуудад байдаг нь барууны орнуудыг Орос, Хятадаас хараат бус шинэ эх үүсвэртэй болох сэдлийг төрүүлж байна. Эцэст нь, Оросын газар нутгийг алгасаж Төв Азиар дамжин Европ хүрэх “Транс-Каспийн тээврийн коридор”-ыг хөгжүүлснээр эдгээр улсуудыг ОХУ-аас хараат бус болгох стратегийг АНУ идэвхтэй урагшлуулж байна.
Гэвч АНУ-ын энэхүү идэвхжилийг ОХУ туйлын эмзэг бөгөөд хардлагатай нүдээр ажиглаж байна. ОХУ “C5+1” хамтралыг өөрийнх нь “арын хашаанд” барууны орнууд нөлөөгөө тогтоож, Оросыг бүслэн тусгаарлах гэсэн геополитикийн далд түрэмгийлэл гэж үздэг. ОХУ-ын Гадаад хэргийн яам болон удирдлагуудын зүгээс Төв Азийн холбоотнууддаа барууны хоригт нэгдэх эсвэл тэдний амлалтад хууртах нь өөрсдийнх нь эдийн засагт хохиролтой гэдгийг тогтмол сануулж, дарамт шахалт үзүүлсээр ирсэн. Мөн Казахстаны экспортын газрын тосны дийлэнх хэсэг Оросын нутгаар дамждаг зэрэг логистикийн давуу талаа ашиглан, шаардлагатай үед эдийн засгийн хөшүүргээ сануулахаас буцдаггүй. Үүний зэрэгцээ Орос улс Хамтын аюулгүй байдлын гэрээний байгууллага (КАССБ) болон Евразийн эдийн засгийн холбоо (ЕАЭУ) зэрэг өөрийн тэргүүлдэг бүс нутгийн бүтцүүдийг бэхжүүлэх замаар “Стан”-ын орнуудыг өөрөөсөө холдуулахгүй байх тактикийг барьж байна.
Энэхүү их гүрнүүдийн ашиг сонирхлын зөрчил дунд Төв Азийн орнууд, ялангуяа Казахстан, Узбекистан зэрэг бүс нутгийн голлох тоглогчид маш уян хатан, прагматик гадаад бодлого баримтлахыг хичээж байна. Тэд уламжлалт түнш Орос улстайгаа харилцаагаа муутгахыг хүсэхгүй байгаа ч, АНУ болон Барууны орнуудын санал болгож буй хөрөнгө оруулалт, орчин үеийн технологи, эдийн засгийн шинэ боломжуудаас ч татгалзахыг хүсэхгүй байгаа юм. Иймд тэд “Олон тулгуурт гадаад бодлого”-ынхоо хүрээнд Орос, Хятад, АНУ-ын ашиг сонирхлыг чадварлаг тэнцвэржүүлж, их гүрнүүдийн өрсөлдөөнийг өөрийн орны хөгжил, тусгаар тогтнолоо бэхжүүлэх хэрэгсэл болгон ашиглах нарийн тактикаар урагшилж байна.
